Organy piszczałkowe firmy
LANG & DINSE 1863r.
Organy piszczałkowe renomowanej firmy LANG & DINSE, znajdujące się w kościele parafialnym pw. Trójcy Świętej w Gorzowie Wielkopolskim, na Wieprzycach to prawdziwa perełka. Organy te są najprawdopodobniej najstarszym instrumentem na ziemi gorzowskiej.
I etap prac przy instrumencie
Głównym założeniem prac przy instrumencie było uruchomienie instrumentu do użytki liturgicznego oraz bazowanie na zastanym materiale piszczałkowym.
Prace nad manuałami- stan przed i po przeprowadzonych pracach.
- Dokonanie demontażu manuałów
- Oczyszczenie z wieloletniego kurzu i brudu
- Zabezpieczenie elementów drewnianych klawiszy preparatami zabezpieczającymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Wyrównanie w miarę możliwości nierówności okładziny klawiszy
- Oczyszczenie i wypolerowanie sworzni
- Oczyszczenie ram manuałów z wieloletniego kurzu i brudu oraz zabezpieczenie ram środkami chroniącymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Złożenie poszczególnych elementów manuałów
- Dokonanie ponownego montażu manuałów oraz ich podłączenie do traktury instrumentu
Prace nad klawiaturą nożną- stan przed i po przeprowadzonych pracach
- Dokonanie demontażu klawiatury nożnej instrumentu
- Rozłożenie klawiatury nożnej na poszczególne elementy
- Oczyszczenie klawiatury nożnej z kurzu, brudu i lakieru
- Dokonanie rekonstrukcji ramy klawiatury nożnej, boku lewego oraz elementu przedniego
- Zabezpieczenie klawiszy oraz ramy klawiatury nożnej środkami zabezpieczającymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Oczyszczenie i wypolerowanie sworzni
- Pokrycie nakładek klawiszy chromatycznych klawiatury nożnej czarną politurą szelakową
- Zabezpieczenie klawiatury nożnej
- Złożenie klawiatury nożnej
Stan materiału piszczałkowego przed rozpoczęciem prac przy instrumencie
Miech organowy
Budowniczy wyposażył instrument w dwa miechy klinowe jednofałdowe. Do zasilania instrumentu w powietrze (podłączenie pod dmuchawę) wykorzystano jeden miech klinowy górny, miech dolny pominięto. Po włączeniu dmuchawy organowej stwierdzono, że miech klinowy górny nie podejmuje pracy. Zauważono ponadto próby uszczelnienia miecha klinowego. Podczas dalszych oględzin stwierdzono uszkodzenie regulatora. Oba miechy klinowe silnie zabrudzone, pokryte wieloletnim kurzem i brudem, silnie zaatakowane przez biologiczne szkodniki drewna.
Zakres prac:
- Oczyszczenie miechów klinowych z wieloletniego kurzu i brudu
- Pokrycie miechów klinowych środkami zabezpieczającymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Usunięcie płatów skóry naklejonej w celu krótkotrwałego, chwilowego uszczelnienia miech klinowego górnego
- Przywrócenie ciągłości oskórowania
- Dokonanie demontażu regulatora
- Wymiana wyeksploatowanych części regulatora
- Dokonanie ponownego montażu regulatora
Kanał powietrzny
Kanał powietrzny pokryty wieloletnim kurzem i brudem. Elementy drewniane kanału powietrznego zaatakowane przez biologiczne szkodniki drewna (obecność otworów owalnych oraz mączki drzewnej). W miejscu połączeń kanału powietrznego stwierdzono nieszczelności.
Zakres prac:
- Oczyszczenie kanału powietrznego z kurzu i brudu
- Pokrycie kanału powietrznego środkami zabezpieczającymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Uszczelnienie miejsc połączeń kanału powietrznego
Wiatrownice i traktura instrumentu
Instrument został wyposażony w trakturę mechaniczną oraz dwie wiatrownice klapowo- zasuwowe. Podczas oględzin instrumentu stwierdzono:
- Wiatrownice pokryte wieloletnim kurzem i brudem
- Ławeczki stabilizujące piszczałki były połamane, zaatakowane przez biologiczne szkodniki drewna
- Uszkodzenie oraz ubytki w abstraktach
- Uszkodzenie wałków skrętnych
- Uszkodzenie mechanizmu registrów organowych
- Kondukty powietrzne z wiatrownic do prospektu organowego zastąpione wężami gumowymi, ogrodowymi
- Nieszczelność komór wiatrownic
- Wykonanie prowizorycznych sprężyn dociskających klapy
- Zastosowanie drutu zbrojeniowego w celu połączenia klapa- abstrakt
- Ingerencja osób próbujących ratować instrument
Zakres prac:
- Dokonanie demontażu materiału piszczałkowego, ławeczek z wiatrownicy
- Oczyszczenie kloców wiatrownicy z wieloletniego kurzu i brudu
- Oczyszczenie komór wiatrownic z kurzu i brudu
- Pokrycie wiatrownic preparatami zabezpieczającymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Wykonanie nowych ławeczek
- Wykonanie nowych abstraktów
- Wykonanie nowych wałków skrętnych
- Naprawa mechanizmu registrów organowych
- Uszczelnienie komór wiatrownic
- Wymiana prowizorycznych sprężyn
- Naprawa kanceli
Materiał piszczałkowy
Piszczałki organowe metalowe
Piszczałki organowe metalowe znajdujące się na klocach wiatrownicy są piszczałkami tylko i wyłącznie piszczałkami wargowymi. W tym instrumencie nie występują głosy językowe. Materiał piszczałkowy pokryty kurzem, brudem, białą farbą. Piszczałki wykonane zarówno ze stopu cynowo-ołowianego jak również z blachy cynkowej. W materiale piszczałkowym występują olbrzymie braki. Głosy organowe wyposażone w piszczałki o różnych menzurach, różnych oznaczeniach i różnych kształtach. W instrumencie, w sekcji manuału nie ma ani jednego głosu organowego, który jest kompletny, oryginalny. Każdy głos zawiera różne piszczałki organowe, pochodzące z różnych głosów. Prawdopodobnie osoba starająca się ratować instrument chciała uzupełnić braki w materiale piszczałkowym zastępowała ubytki piszczałkami z różnych głosów, innych instrumentów. Materiał piszczałkowy uszkodzony, podeptany. Widoczne uszkodzenia korpusów piszczałek, zdeformowane wargi, powyrywane dostroiki, rozryte korpusy.
Piszczałki organowe drewniane
Piszczałki pokryte wieloletnim kurzem i brudem. Zostały silnie zaatakowane przez biologiczne szkodniki drewna. Liczna obecność otworów oraz mączki drzewnej. Na piszczałkach widoczne ślady po zastosowaniu szpachli drewnianej.
- Demontaż piszczałek drewnianych
- Przetransportowanie do pracowni
- Oczyszczenie piszczałek z kurzu i brudu
- Zabezpieczenie piszczałek drewnianych preparatami chroniącymi przed działaniem biologicznych szkodników drewna
- Odtworzenie elementów piszczałek drewnianych silnie zaatakowanych przez biologiczne szkodniki drewna
- Wykonanie brakujących szpuntów oraz uzupełnienie brakujących blaszek do strojenia
- Ponowny montaż na klocach wiatrownicy
- Dokonanie intonacji i strojenia
Ustalenie budowniczego instrumentu
Na podstawie licznych inskrypcji rzemieślniczych zawartych we wnętrzu szafy organowej oraz piszczałkach organowych drewnianych ustalono, że instrument ten został wybudowany w 1863r., przez znaną i renomowaną firmę LANG & DINSE. NA podstawie inskrypcji ustalono również, że już w 1891r., instrument ten przechodził generalne czyszczenie, intonację i strojenie przez synów Ferdinanda Dinse.
Przywrócenie oryginalnego stroju.
Po uszkodzeniach materiału piszczałkowego, uszkodzeniach korpusu, docinanie/ skracanie korpusów piszczałek drewnianych można przypuszczać, że osoba, która prowadziła prace przy instrumencie stroiła organy na 440 Hz. Po dokonanych pracach przy zastanym materiale piszczałkowym obecnie instrument został nastrojony według informacji zawartej w inskrypcji rzemieślniczej w szafie organowej na 437 Hz.